De P. Hans Frankfurtherprijs wordt dit jaar toegekend aan iemand die al meer dan veertig jaar meeloopt in de Nederlandse stripwereld. Eerst als grafisch ontwerper voor onder andere het stripweekblad Pep en later Eppo en Stripkoerier, waar hij ook de logo’s voor ontwierp. Ook is hij vormgever van talloze stripalbums en andere uitgaven. Maar bovenal is hij iemand die nieuw talent een kans wil geven en als uitgever risico’s durft te nemen. Ook muzikaal talent als Herman Brood en Bram Vermeulen.

Als zodanig heeft hij hele generaties (strip)tekenaars beïnvloed en geïnspireerd. Zo spoorde hij Peter Pontiac aan om autobiografisch getinte strips te gaan maken en gaf hij de jeugdherinneringen van Rudolf Kahl uit. Maar ook andere grote talenten als Dick Matena, Evert Geradts, Eric Schreurs, Gerrit de Jager, Wim Stevenhagen en Hein de Kort bood hij een podium. Strips als Joop Klepzeiker en De familie Doorzon introduceerde hij bij een groot publiek. Hij was ook actief in de muziekwereld, bijvoorbeeld als de manager van Bram Vermeulen. Als de man achter uitgeverij Espee gaf hij eind jaren zeventig het stripblad Gummi uit, met literaire strips van Dick Matena, Will Eisner, Claire Bretécher, Georges Pichard, Richard Corben, Jacques Tardi en Marcel Gotlib. Onder zijn vleugels maakten bladen als De Vrije Balloen en Stripkoerier een doorstart. De Balloen was onder zijn redactie in samenwerking met Aart Clerkx, Willem Vleeschouwer, Peti Buchel, René Windig en Eddie de Jong als het ware het visitekaartje van de nieuwe Nederlandse strip. Ook bedacht hij als één van de eersten hele evenementen rondom strips, met optredens en prijsuitreikingen.

Van begin af aan maakt hij zich hard voor wat hij kwalitatief hoogstaande beeldverhalen vindt en durft gevoelig en gewaagd materiaal uit te brengen waar andere uitgevers hun vingers niet aan durven te branden. Zo geeft hij sinds 2005 onder de vlag van zijn nieuwe uitgeverij Xtra de cartoons van Gregorius Nekschot uit, en ook wijlen Theo van Gogh heeft een plaatsje in zijn fonds. Een fonds vol indrukwekkende namen en uitgaven van talent uit binnen- en buitenland.

Samen met stripmaker Fred de Heij is hij de drijvende kracht achter het magazine Pulpman, toch wel het opmerkelijkste en meest uitgesproken nieuwe striptijdschrift van de laatste jaren. In dergelijke uitgaven stoppen hij en de zijnen meer tijd dan economisch rendabel is. Kees Kousemaker, de Nederlandse stripheld die in april van dit jaar het leven liet, zei al jarenlang dat Van Wulften de P. Hans Frankfurtherprijs moest krijgen. En wie is het Stripschap om Kousemaker tegen te spreken? Daarom hulde aan Ger van Wulften. Op zaterdag 25 september ontvangt hij de P. Hans Frankfurtherprijs 2010 uit handen van Tamar en Guido Frankfurther tijdens De Stripdagen in Houten. Op de foto wordt van Wulften geflankeerd door Hallie Lama en Fred de Heij.

Tussen de 5500 bezoekers op Manuscripta moest je zondag goed kijken om een stripmaker te ontwaren. De opening van het boekenseizoen is toch vooral een feestje voor auteurs van boeken zonder plaatjes. Al was er wel wat aandacht voor het beeldverhaal.

Barbara Stok presenteerde haar nieuwe boek, Jan Kruis werd op het podium geïnterviewd over zijn tweede album over Woutertje Pieterse. Uitgeverij de Harmonie pakte uit met enkele prima acties. Tekenaar Gummbah deed iets met net niet verschenen boeken. Buiten bij de gashouder stond een EHBO-tent waar bezoekers een quiz konden doen bij dr. Van Swieten en dr. Bernard, gespeeld door twee jonge studenten waarvan er eentje in ieder geval een arts in opleiding is. De twee jonge mannen in witte jassen trokken een publiek dat voornamelijk uit vrouwen en meisjes bestond. Dat kan geen toeval zijn geweest. Na het beantwoorden van enkele vragen mochten de bezoeksters van de EHBO-tent teksten verzinnen bij een strookje van de strip S1ngle, waar de handzame dokter Van Swieten en plastisch chirurg dokter Bernard een bijrol spelen. Hun escapades zijn recent gebundeld in een boekje met de illustere titel: Handjes thuis, dokter Van Swieten!

De twee stripmakers van S1ngle, Kolk en De Wit waren ook aanwezig op Manuscripta. 's Middags bracht Kolk zijn nieuwe stripproject, Van Istanboel naar Bagdad onder de aandacht door op een podium in de Gashouder live te tekenen. Voor dit album gebruikt de tekenaar artikelen van Arnon Grunberg als basis. Het album komt in november uit bij uitgeverij Podium. Tijdens Kolks optreden nodigde gelegenheidspresentator en illustrator Kees de Boer leden van het publiek uit om op het podium een krabbel op het papier te zetten. Hanco maakte er dan een mooie tekening van. Hanco maakte er dan een mooie tekening van. Kijk maar hoe soepel de stripmaker van de meest vreemde kronkels iets wist te maken:

Zaterdag 25 september krijgt Jesse van Muylwijck de Stripschapprijs voor zijn gehele oeuvre uitgereikt tijdens de Stripdagen.

Jesse van Muylwijck (Groningen, 19 maart 1961) is een eigenzinnige stripmaker, die desondanks geheel in de mainstream werkt. Zijn komische krantenstrip De Rechter verschijnt al 17 jaar in 14 kranten. Dit jaar tekende hij de 5000e aflevering. Hij geeft zijn strips zelf uit. Na de publicatie van zijn strip in de krant bundelt hij ieder jaar zijn beste afleveringen. Van De Rechter verschijnt het achttiende deel in september.

De commissie van de Stripschapprijzen laat weten dat Van Muylwijck niet alleen gehuldigd wordt vanwege de duur of het succes van zijn strip: 'Het maken van een krantenstrip is een eenzame bezigheid, waarbij het vaak lijkt alsof je buiten alle clubs en stromingen valt. Toch is wat Van Muylwijck doet een typische uiting van de mogelijkheden van de strip. Terwijl andere tekenaars moeten worstelen om een platform te vinden voor hun talent, of via de graphic novel proberen nieuwe vormen te creëren om het publiek mee te vinden heeft Jesse van Muylwijck een vorm gevonden waarmee hij dagelijks meer dan drie en een half miljoen lezers van alle leeftijden bereikt. Daarmee houdt hij de strip levend, dus hulde voor hem en voor alle kranten die hem die gelegenheid geven.'

De eerste KunstStripBeurs in Utrecht was een groot succes. Naast natuurlijk veel stripboeken was nooit eerder zoveel origineel artwork van striptekenaars en cartoonisten te koop op één lokatie. De tweede editie belooft nog beter en groter te worden als je de indrukwekkende lijst deelnemers zo ziet op het blog van de KunstStripBeurs Groningen . Zone 5300 zal een dikke vinger in de pap hebben met niet alleen veel signerende tekenaars, maar ook diverse live optredens tijdens de TheaterStripNacht. Op het podium treden aan: Jan Vriends, Merel Barends & Natasja van Loon, de Cartoonjocks, Kito & Vincents Grote Strip en Cartoon Show, Theo van den Boogaard, Barbara Stok en Lamelos. Ook de prachtige poster werd door een Zone 5300-tekenaar gemaakt: Hans Klaver, alias Schwantz.

De beurs is in de openlucht midden in het centrum en duurt van 12:00 tot 17:00. De StripNacht begint om 21:00 in de tent van het Noorderzon-festival, dat tegelijkertijd plaats vindt. Houd vooral hun blog in de gaten voor het laatste nieuws over deelnemers en programma. Tot ziens in Grunn!

Schreef ik recent nog een artikel waarin ik ageer tegen het beleggen in strips, krijg ik vandaag een persbericht binnen over 'de zeldzaamste Nederlandse strip die voor 14.000 europegels te koop is'.

Het persbericht is afkomstig van de mensen van Catawiki, een website voor verzamelaars waar ze hun kleinoden op kunnen neerzetten en kunnen verhandelen. De strip De vrolijke avonturen van Doris Dobbel wordt op de site voor 14.000 euro te koop aangeboden.

Saillant detail: de strip werd door de aanbieder enkele weken geleden bij toeval ontdekt in een tweedehands winkel voor de prijs van één euro. Doris Dobbel is een strip van de Vlaamse auteur Marc Sleen, bekend van de stripreeks Nero. Het album verscheen in 1952 en was alleen te winnen als prijs bij een wedstrijd. Vermoedelijk zijn er honderd stuks gedrukt. Daarvan zijn nog slechts zes complete exemplaren bekend, inclusief het nu gevonden album dat in bijzonder mooie conditie verkeert. Aldus het bericht.

Ongetwijfeld zal Doris Dobbel binnenkort van eigenaar verwisselen en verdwijnt de strip in een kluis, daar iedere leesbeurt de waarde doet verminderen. Die laat je dus niet even aan je kind lezen. Toch jammer.

Stripmaker en schilder Fred de Heij heeft meegedaan met het programma Sterren op het doek. Hij portretteerde het blonde lachebekje Yvon Jaspers.

Jaspers kennen we natuurlijk van het populaire Boer zoekt vrouw. Een programma dat nog jaren door kan gaan daar er plenty boeren zijn die een vrouw nodig hebben. Daar hoeven we ons verder niet over uit te wijden. De Heij is een zeer actief kunstenaar: hij produceert iedere editie van Pulpman een paar strips, zoals de satirische dierenstrip 't Landje. Deze is recent nog in bundel verschenen bij uitgeverij Xtra trouwens, evenals het artboek Vintage. Ook tekent De Heij de oorlogstrip Haas voor de Eppo naar een scenario van Rob van Bavel. Daarnaast schildert hij portretten en stillevens.

In Sterren op het Doek geven bekende Nederlanders zich over aan de doorgrondende blikken van drie kunstenaars en de prikkelende vragen van presentatrice Hanneke Groenteman. De ster mag één van de schilderijen kiezen en mee naar huis. De overige schilderijen worden na iedere aflevering geveild voor het goede doel.

Maandag 12 juli trof zijn vrouw Joyce Brabner hem dood aan in hun huis in Cleveland. Hij was een unieke persoonlijkheid in de Amerikaanse stripwereld. De driftkop en neuroot lag voortdurend in de clinch met zichzelf en de rest van de wereld. Maar in plaats van zoals de vele andere losers om hem heen in apathie te vervallen zette hij zijn ervaringen om in een unieke serie strips. Hij is 70 jaar oud geworden.

In 1976 startte Harvey Pekar zijn stripserie American Splendor en vond de autobiografische strip daarmee zo’n beetje uit. Tekenen kon hij niet, maar gelukkig was hij bevriend met Robert Crumb, die zijn schrijftalent herkende en de eerste verhalen voor hem uittekende. Sindsdien verbeeldden verschillende tekenaars de ups, maar vooral vele downs van zijn leven. De chronisch depressieve Pekar haalde zijn onderwerpen uit wat hij om zich heen zag. De manier waarop hij zijn eentonige baan als archiefmedewerker in een ziekenhuis, liefde voor de jazz en dagelijkse portie angsten, frustraties en eenzaamheid in strip omzette was van een openheid die volstrekt uniek was in die tijd. De gangbare genrestrips zeiden hem niets. Waarom iets verzinnen als het echte leven al interessant genoeg is? “Ordinary life is pretty complex stuff.”

Terwijl Crumb het boegbeeld van de underground scene werd, liet Pekar’s succes lang op zich wachten. In de liefde zat het ook al niet mee. Wat wel aan zijn cultstatus bijdroeg waren zijn eigenzinnige optredens bij Letterman. Hij was toen inmiddels getrouwd met Joyce Brabner, een groot fan van zijn werk en eveneens geen makkelijk mens. Toen hij kanker kreeg, spoorde ze hem aan om alles rond de behandeling van zijn ziekte in strip vast te leggen. Our Cancer Year bracht hem alsnog de erkenning waar hij zo lang op gewacht had. Ook de bekroonde anthology van American Splendor mag inmiddels tot de klassiekers gerekend worden. Zijn leven werd daarnaast nog verfilmd in 2003. Paul Giamatti speelt hier de tragikomische antiheld Pekar, maar ook de echte Pekar komt regelmatig aan het woord. Bekijk de trailer op YouTube.

Fijn, ze zijn weer terug: de zwarte tampons met voetjes. Ik heb het natuurlijk over de Burka Babes van Peter de Wit. Wederom legt de stripmaker de vinger op de gevoelige plek. Niets nieuws onder de zon, maar nog steeds steengoed.

De dames doken voor het eerst op in de strip Sigmund en komen nog regelmatig langs in de populaire gagstrip. Het bundelen van de strookjes met de moslima's in hoofdrol heeft uitgeverij de Harmonie geen windeieren gelegd. Van het eerste deel Burka Babes, dat ook in een internationale editie verscheen, werden meer dan 20.000 exemplaren verkocht. Ook over de grens leest men de zwarte humor van De Wit graag. De Spaanse editie werd gepresenteerd tijdens het Ficomic Festival in Barcelona, dat tussen 6 en 9 mei plaats vond. De Franse editie verscheen in mei onder de titel Burqa fashionista.

Doodswens
Polderburka's is net als het eerste deel uit 2007 uitgegeven in een horizontaal hardcover boekje. Wederom gaat De Wit op speelse wijze om met de uitwassen van de islam. De Wit houdt het op het eerste gezicht luchtig. Grapjes over een burka die in de zon ligt om bruin te worden, een fles sunfactor 0 staat naast haar. Een cartoon waarin twee dames poseren voor de Eiffeltoren, terwijl de fotografe hen vraagt om te glimlachen - alsof je door die dunne kijkspleet van de burka ooit een mond zou kunnen zien. Maar vergis je niet: er is duidelijk een kritische noot in De Wits grollen te vinden. Het is voor de dametjes in zwart geen pretje om er als levensgrote tampon door het leven te moeten. 'Ik wou dat ik dood was!' schreeuwt het meisje Nilgüm het uit, als haar gevraagd wordt hoe haar eerste dag in burka bevalt. Ook de moslimman komt er niet goed van af: een paar cartoons refereren naar de ondergeschikte positie van de vrouw en mishandeling binnen het moslimhuwelijk. Het is te hopen dat fundamentalisten ook de humor van de burka babes inzien.



Niemand
Dat de burka symbool staat voor onderdrukking, wordt nog eens in de laatste strook door de stripmaker onderstreept, wanneer een burka babe op aanraden van Sigmund zich van haar alles bedekkende gevangenis moet ontdoen, blijkt eronder de burka toch nog een onzichtbare vrouw schuil te gaan. Een wezen zonder identiteit. 'Ja, dat is de kracht van de onderdrukking, ' verzucht Sigmund. 
Best schrijnend als je erover nadenkt.

Peter de Wit - Polderburka's
De Harmonie, € 9,90
ISBN: 9789061699422

Maaike Hartjes en Ben Westervoorde komen op vrijdag 9 juli, vanaf 16.00 uur, hun nieuwe stripboek, respectievelijk Donker en Siglo XXV, signeren in Galerie Lambiek.

Leuk detail: Maaike heeft meegeschreven aan Siglo XXV verhaaltjes en Ben heeft Maaike destijds een beetje op sleeptouw genomen in Afrika. In Donker brengt Hartjes brengt met haar eigen kijk op de wereld onderwerpen uit het dagelijkse Zuid-Afrikaanse leven in beeld. Het boekje is een persoonlijk reisverslag in een land vol extremen.

In Siglo XXV verlaten Toby en zijn familie de drukbevolkte aardkloot om te emigreren naar een ruimtestation tussen Saturnus en Uranus. Op dit station wonen aliens uit het hele universum. Toby houdt zijn vrienden op aarde op de hoogte via intergalactic email. Deze ervaringen worden verteld in 1-pagina verhaaltjes.

Galerie Lambiek
Kerkstraat 132
1017 GP Amsterdam

De autobiografische graphic novel, er zijn inmiddels hele planken mee te vullen. Het genre is even afwisselend als ‘gewone’ literatuur: van luchtig en humoristisch tot diepzinnig en filosofisch. En van alles daar tussenin. Frederik Peeters neigt met Blauwe pillen duidelijk naar de zwaardere kant van het spectrum. Het onderwerp is dan ook nogal heftig: hij heeft een relatie met een vrouw die seropositief is. Zijn geliefde heeft bovendien ook een zoontje met dezelfde levenslange aandoening. Toch is dit geen deprimerend boek. Wel een aangrijpend en ontroerend verhaal, erg mooi met penseel en inkt getekend bovendien. Heftige gebeurtenissen en dito emoties leveren niet automatisch een goed boek op. Hoe je iets in tekst en beeld vertelt, daar gaat het om en Peeters is een bijzonder goed verteller. Melodramatisch wordt het nergens. Peeters kijkt terug naar hoe hij na lang op afstand verliefd te zijn geweest een relatie krijgt met Cati, een vrouw die in zijn flat woont. Wie herinnert zich niet exact wat je geliefde aan had tijdens het eerste intieme etentje, wat er gegeten werd, welke muziek er op stond? Peeters weet het nog precies en tekent het dan ook precies. Hij zet hiermee een universele ervaring neer. Herkenbaar zijn de angsten en de strubbelingen die in bijna elke relatie voorkomen, wel of geen hiv. Op een zeer filmische manier kiest hij vaak afwijkende ‘camerastandpunten’ om hun ingewikkelde leven in Genève te verbeelden.

Ontroerend zijn de passages waarin hij langzaam, al zoekend naar zijn rol, een tweede vader wordt van de vierjarige Wolfje. De dagelijkse routine van de blauwe pillen, het mengen van medicijnen door Wolfjes eten, die vervolgens luidkeels protesteert. Zijn liefde voor het blonde kereltje spat werkelijk van de pagina’s af. Ook de bezoekjes aan de vriendelijke maar overwerkte huisarts zijn erg goed getroffen. Peeters’ zwierige penseelstijl sluit aan bij de Franse school, maar is toch heel persoonlijk. Wat hij allemaal met gezichtsuitdrukkingen weet over te brengen is jaloersmakend virtuoos, terwijl zijn penseelwerk toch vaak vrij grof is.

Het consequente realisme wordt in de spreekkamer van de dokter plots doorbroken als de piekerende Frederik wordt gerustgesteld: “De kans dat u de ziekte zal krijgen is even klein als de kans dat u in Genève een witte neushoorn zult tegenkomen”. Rara wat er achter de twee geliefden ter plekke opdoemt. Nog verder weg van het realisme is de filosofische dialoog tussen Frederik en een mammoet op wiens rug hij al discussiërend een tochtje maakt. Dit deel doet erg denken aan een stuk uit Werk in Uitvoering van Martijn van Santen, waarin een directeur in gesprek raakt met zijn geweten dat de vorm van een dinosauriërskelet heeft aangenomen. Blauwe pillen is een meesterstuk, niet meer en niet minder.

Cartoonist en stripmaker Hallie Lama tekent lekker aan de weg. Hij won op de Stripdagen een webcomicprijs. Recent kwam zijn tweede cartoonbundel uit, heel toepasselijk Hallie Lama's Moeilijke Tweede genaamd.

Het was vorig jaar eind augustus toen we in stripwinkel Lambiek Hallie's eerste kindje presenteerden. Een gezellige boekpresentatie waar ik de eer had om het geheel in te leiden. Wat ik met plezier deed: niet alleen leid ik graag in, ik ben ook een grote fan van Hallie's werk. En nu, ongeveer negen maanden, is er de Moeilijke Tweede.

Niet dat de grappen van Lama nu zo moeilijk zijn, maar het is een bekend fenomeen dat de follow-up na een debuut wat problematisch kan zijn. Of het nu gaat om de tweede cd, de tweede roman of het tweede kind. Hoewel dat soms ook wel goed uitpakt: Led Zeppelin II is een klassiek album. In het geval van Lama's tweede is eerder sprake van een dubbelalbum: het kleinood telt maar liefst 200 pagina's. Die overigens niet allemaal gevuld zijn met cartoons, want er staan ook strips in. Zoals het verslag van het Imagine filmfestival die Hallie dit jaar voor de site van Zone 5300 maakte. Ook De Olijke Paling, een 24 Hour Comic die Hallie in 2007 ruimschoots binnen de tijd op papier zette, is te vinden in de bundel.

Meer Hallie
Hallie komt er zelf ook veelvuldig in voor. Als stripfiguurtje praat hij de lezer door de bundel heen. Dat geeft een extra persoonlijk tintje aan het geheel en wijst ook op het gegeven dat de stripmaker zelf meer op de voorgrond van zijn werk treedt. Misschien dat hij zich in de toekomst meer gaat toeleggen op dagboekstrips en dat de grappen en grollen over rare kroegmannetjes wat op de achtergrond raakt. In ieder geval zullen we op de site van Zone 5300 meer van hem gaan zien, want Hallie gaat daar binnenkort geregeld beeldbloggen.

In Hallie Lama's Moeilijke Tweede staan ook een paar cartoons in die ondergetekende bedacht heeft, daarom is dit ook geen recensie, maar meer een algemeen stukje om de geïnteresseerde lezer te attenderen op het uitkomen van Hallie's bundel. Je kunt toch moeilijk een boek recenseren waarin ook werk van jezelf in staat, ook al zijn het maar vijf cartoons van de grote hoeveelheid materiaal dat in de bundel staat. Hallie staat nu eenmaal bekend om zijn werklust. (Qua hoge productie mag je hem vergelijken met een auteur als Stephen King, die ook hele telefoonboeken aan proza produceert, ware het niet dat je om Hallie's werk kan lachen en King toch vooral uit het horrorvaatje tapt.)



Een leger cartoonisten
Wie trouwens na het lezen van de Moeilijke Tweede meer trek heeft in Lama's grappen, kan behalve dagelijks zijn site bezoeken, ook met zijn neus diep in het Cartoonblogboek duiken dat onder redactie van Robert Schuit, die ook het cartoonblog beheert, in het leven is geroepen. Andere stamgasten van die site staan er ook in, zoals Argibald, De rustende jager, Kito en Schuit zelf.

Tijdens de Stripdagen was er ook een heuse expositie rondom deze groep cartoonisten te zien in de Vishal. De expo liep tot 13 juni. Op de Stripdagen kreeg Hallie ook een Clickie, een prijs voor webcomics, uitgereikt. Maar dat feit vond de organisatie van die prijs kennelijk zelf niet belangrijk genoeg om daar op haar eigen site over te berichten. Tot op heden wordt er geen woord over de winnaars gerept. Hallie deed dit gelukkig wel.

Alle hierboven besproken boeken zijn uitgegeven door Xtra, een van de uitgeverijen in Nederland waar nog aandacht is voor nieuw en eigenzinnig talent.

Hallie Lama - Hallie Lama's moeilijke tweede
Uitgeverij Xtra, € 17,90
ISBN 978-94-90759063


Cartoonblogboek
Uitgeverij Xtra, € 16,90
ISBN 978-94-90759-04-9

Na de zomer verschijnen er tien bundels vertaalde Marvel Comics. De Italiaanse uitgeverij Panini Comics, die de licentie beheert voor Marvelstrips in Europa, heeft een oud-medewerker Andrea Rivi toestemming gegeven voor een aantal vertaalde uitgaven. Hij zal de strips in Nederland uitgeven onder de vlag Nano Arte - wat ‘negende kunst’ betekent.

Dat hebben de vertalers, Peter de Bruin en Olav Beemer, zondag bekendgemaakt aan NRC Handelsblad. Marvel superhelden worden al jaren in het Nederlands uitgegeven. Vroeger onder de vlag van Hip Comics en Classics. In 1979 begon uitgeverij Juniorpress met het uitgeven van Marvel comics.

Nostalgie
Ik koester nostalgische gevoelens wat betreft de uitgaven van Juniorpress. Ik las ze in de tijd toen ik geïnteresseerd raakte in strips en superhelden. De brievenrubriek en redactionele teksten van Ger Apeldoorn, die de X-Men vertaalde, zijn legendarisch. Ook leek de redactie van Juniorpress zeer betrokken bij de strips en haar lezers. Juniorpress stopte drie jaar geleden met het uitbrengen van Marvel Comics. Toen werden de licenties te duur en de opbrengst te laag. Zelfs tijdens de hoogtijdagen in de jaren negentig verkocht Juniorpress zo'n 5000 exemplaren per uitgebracht deeltje.

Z-press nam het over, maar ook dat was geen succes. Vorig jaar november verschenen de laatste deeltjes van Spider-Man en X-men bij Z-press. Gemiddeld verkochten ze 1000 exemplaren per nummer per maand. Geen vetpot dus.

Het is lastig om een nieuwe lezer in de wereld van Marvel te introduceren. Het universum is in de vroege jaren zestig bedacht en nieuwe verhalen bouwen voort op wat eraan voorafging. 'De drempel is erg hoog voor een nieuwe lezer,' vertelt Ger Apeldoorn, 'daarom zijn ze bij Marvel tien jaar geleden begonnen met het Ultimate universum, om mensen een nieuwe ingang te bieden.' In het ultimate universum wordt de oorsprong van de helden op een nieuwe manier verteld en geüpdatet naar de moderne tijd.

Zombies
De aankomende uitgaven zijn vertaalde tradepaperbacks, waarin min of meer complete verhalen samengebundeld zijn. De selectie van de eerste tien bundels is opmerkelijk te noemen. Het spits wordt in september afgebeten door Marvel zombies, een smakeloos verhaal waarin de Marvel-helden veranderd zijn in levende doden. De NRC meldt verder de volgende titels die verspreid tot eind volgend jaar zullen verschijnen:

• Avengers Disassembled

• Twee delen van New Avengers

• House of M, een groot avontuur waarin alle belangrijke Marvel- helden voorkomen;

• Thor, over een held gebaseerd op de god uit de Noorse mythologie, een personage dat in 2011 zijn eigen film krijgt, geregisseerd door Kenneth Branagh;

• Twee delen van Punisher: Welcome Back, Frank, over de gewelddadige antiheld Punisher.

Daarnaast worden klassieke verhalen als Kraven's Last Hunt uitgegeven. In dit verhaal neemt de schurk Kraven op sublieme wijze wraak op Spiderman. Het verscheen in 1987 door de drie Spiderman-series heen. Born Again, een Daredevil-verhaal geschreven door Frank Miller en getekend door David Mazzucchelli, komt ook uit in Nederlandse vertaling. Dat ze Thor uitgeven is op zich niet verwonderlijk, want er zit een film aan te komen van deze held. Net als de Avengers.



De Vliegende Hollander
Een Nederlandse uitgeverij die zich sinds een tijdje bezighoudt met het uitgeven van vertaalde comics is De Vliegende Hollander. Daar verschijnen trades van onder meer Hellboy en Sin City. Ook is daar net het eerste deel van From Hell en twee delen van Y:The last man verschenen. Allemaal geen Marvel Comics, maar misschien dat de mensen van Nano Arte het kunstje van De Vliegende Hollander hebben afgekeken.

Of de verkoop van Nederlandse Marvel Comics nu wel een succes gaat worden, moet nog blijken. Aan de vertalingen van Peter de Bruin en Olav Beemer zal het niet liggen. Die zitten goed in de materie. Maar ik vraag me af of de superheldenliefhebbers zitten te wachten op Nederlandse versies van strips die ze waarschijnlijk al in huis hebben. 'Ik denk dat je de fans alleen kunt paaien als je met mooie uitgaven op de proppen komt,' zegt Apeldoorn. 'Ik heb zelf mijn oude versie van Watchmen weggedaan toen de nieuwe versie uitkwam.' Of de comics van Nano Arte inderdaad bijzonder mooi zullen worden, gaan we vanaf september zien.

Bladeren door de schetsboeken van tekenaars heeft iets intiems. Het is doorgaans een voorrecht dat slechts enkelen zullen genieten. Daarom ben ik erg in mijn nopjes met de reeks artbooks die uitgeverij Xtra de afgelopen tijd op de markt heeft gebracht. Twee dikke boeken met werk van Serge Baeken, een schetsboek van Petar Meseldzija, nu gevolgd door Vintage - illustraties, strips en schilderijen van Fred de Heij.

Dat De Heij een productief tekenaar is, staat buiten kijf. Hij is de tekenaar van de oorlogsstrip Haas die ieder nummer in Eppo verschijnt. Daarnaast is hij, samen met Ger van Wulften, de drijvende kracht achter het magazine Pulpman, dat zes keer per jaar boordevol pulpstrips in de winkel ligt. Ook schildert hij portretten en stillevens. Dat Vintage een behoorlijke omvang heeft, verbaast me dan ook niet.

Compulsief
Het realistische tekenwerk van De Heij wordt gekenmerkt door een trefzekere compositie. De inktlijnen verraden een zekere haast, alsof de tekenaar zijn vertreldrang maar net zelf kan bijbenen. Net als bijvoorbeeld collega Baeken, lijkt De Heij een compulsief tekenaar, iemand die altijd aan het tekenen is en schijnbaar zonder moeite de ene prachtige prent na de andere produceert.

Bladeren door het boek is alsof je door de creatieve geest van de stripmaker loopt. Vintage begint met een reeks illustraties en schetsen die zwaar gearceerd zijn en als magisch-realistisch bestempeld mogen worden. Een jongen die zichzelf een spiegel voor houdt, maar niet zichzelf maar de kop van een uil weerspiegeld ziet; een faustiaans tafereel waarbij iemand een contract ondertekend, terwijl de duivel over zijn schouders mee kijkt. Een vrouw die zwaar gebukt gaat onder het reusachtige rotsblok dat ze op haar rug torst.

Geile olifant
In principe loopt van alles door elkaar: sprookjesachtige kinderboekillustraties, beestenboel en naakte dames. De omslagillustratie spreekt in dat opzicht boekdelen: een verschrikte De Heij wiens hoofd overspoeld wordt door allerlei beelden uit zijn eigen strips. Dat drie van de zes afbeeldingen een naakte vrouw laten zien, is geen toeval. De Heij tekent graag de vrouw in haar naakte vorm, van klassieke portretposes tot en met hardcore porno. Seksualiteit speelt een grote rol in het werk van De Heij. Zijn strips draaien vaak uit op flinke sekspartijen die niet zelden een komische noot als einddoel hebben.

Bladerend door Vintage steken al snel de eerste penissen hun kop op en wordt er volop en veelvuldig gepenetreerd, gepijpt en gespoten. In het universum van De Heij steken zelfs olifanten graag hun slurf in gewillige vulva's. En weten sneeuwpoppen, met hun ijzig geslacht, menig hitsig meisje wat verkoeling te brengen.



Geen achtergrond
Ik ben een fan van De Heij's strips en wat betreft de seksuele uitspattingen in zijn werk dus wel wat gewend. Voor mensen die met Vintage voor het eerst met de tekenaar kennismaken, of alleen bekend zijn met de strip Haas, moet het boek een nogal overdonderende indruk maken. Een interview met de stripmaker of een beschouwende inleiding hadden het werk kunnen duiden.

Wat dat betreft ben ik het met mijn Zone-collega Marcel Ruijters eens, die eerder de artbooks van Serge Baeken besprak, dat enige toelichting bij het tekenwerk, bijvoorbeeld voor welke publicatie de tekeningen zijn gemaakt, veel had kunnen verduidelijken. Nu moeten we maar naar het hoe en waarom raden. Aan de andere kant kan de liefhebber ongestoord van het strakke tekenwerk genieten zonder afgeleid te worden door allerlei feitjes.

Jammer dat de schilderijen van Fred in zwart-wit zijn afgedrukt. Zoals de mooie, geschilderde covers van Pulpman laten zien, komen Freds penseelstreken beter tot hun recht in kleur. Toch, zodra ik de laatste bladzijde heb bereikt, voel ik geenszins de behoefte het boek terug in de kast te stoppen, maar heb ik zin om vanaf het begin weer aan de visuele reis door het hoofd van Fred te beginnen.

Fred de Heij - Vintage
Uitgeverij Xtra
ISBN 978-94-90759-01-8

Rabaté werkt een kluchtig gegeven uit tot een verfijnde zedenschets vol rake karakters in zijn nieuwste album, De Feestwinkel. Patrick, de eigenaar van een winkel in feestartikelen in een provinciestadje is depressief omdat zijn vrouw hem verlaten heeft. Dat doet de omzet geen goed natuurlijk, zo'n lang gezicht. Zijn leverancier kampt met een staking en er heerst een algemene sfeer van landerigheid. Nog meer sociale malaise: bij Patrick in de straat is een stel van het dak gesprongen. Het voorland van onze held?

Je zou het haast denken, maar alles wordt anders als Patrick kennismaakt met Clarisse, een acrobate bij een rondtrekkend circus. Ze krijgen een relatie. Toch is een happy end niet vanzelfsprekend, want Patrick klampt zich te wanhopig vast. Tegelijkertijd is er de 'sibling rivalry' met Patricks broer Christian die tot een uitbarsting komt. En dus gaat er vanalles stuk, maar uiteindelijk blijkt het leven zo rot nog niet.

Geloofwaardige personages en fijnzinnige humor maken dit eenvoudige gegeven tot een genietbaar ritje - je kunt als het ware wachten op de verfilming ervan. Pascal Rabaté (1961) liet al zien met onder andere Een tweede Jeugd goed overweg te kunnen met feelgoodscenario's, zo ook hier. Het is wel een omschakeling van zijn verpletterende Ibicus (vijf waarderingsterren plus een komeet) naar deze Joan sfar-achtige tekenstijl; weg zijn het expressionisme, de cynische toon, de leipe close-ups en de meeslepende lyriek. Persoonlijk vind ik de achteloosheid van zijn schetsmatige lijnen een stap te ver; in elk geval in combinatie met de platte inkleuring die tegenwoordig standaard is bij dit soort Franse graphic novels. Alles wordt maar flats-flats met het emmertje in Photoshop dicht gekwakt, terwijl een wat meer schilderachtige benadering zoveel mooier zou zijn. De ruimtelijke suggestie van een schetsmatige stijl wordt zo echt té plat gemaakt: de herkenbaarheid van de personages lijdt er soms zichtbaar onder. Zonde, want Rabaté is nog steeds een knap tekenaar. De methode hoeft overigens niet persé de auteur aangewreven te worden. In Frankrijk worden bepaalde formules aan auteurs opgelegd door hun uitgevers. Pakweg vijftien jaar geleden werd zo een hele meute Bourgeon- en Loisel-epigonen aan het werk gezet, tegenwoordig hebben auteurs als Sfar en Blutch school gemaakt. Eindoordeel: bij Rabaté zit je dan misschien niet meer op het puntje van je stoel, maar wel gerieflijk achterover gezakt.

Pascal Rabaté - De feestwinkel, 106 pag. kleur € 22,50, uitgave:Oog & Blik/ De Bezige Bij, ISBN 978 90 549 2283 4

Wilson is een typische Clowes-held: een eenzame ziel, onuitstaanbaar tactloos en egocentrisch. Veel klagen en nooit een poot uitsteken, dat type. Hij heeft ook geen duidelijk beroep en brengt zijn dagen door met lummelen en zijn medemens afkappen. Je wordt als lezer verleid met meningen die je kunt delen, over asobakken in het verkeer of de teloorgang van de kleine middenstander ten voordele van nare supermarkten bijvoorbeeld, maar dat wordt steeds afgestraft door Wilsons botte eigenwaan. Dit heeft een staccato tempo door de vertelvorm: Wilsons zoektocht naar zijn ex Pippi (die na hun scheiding in het leven heeft gezeten en van Wilson een dochter blijkt te hebben) wordt verteld in een-paginagrappen, die in een wisselende stijl zijn getekend. Soms is dat in Clowes' bekende stijve realisme, dan is Wilson een cartoonmannetje met een aardappelneus, wat een extra laagje ironie aanbrengt. Wellicht is Ivan Brunetti (Schizo, Misery loves Comedy) in dezen een invloed; deze auteur heeft zeer uitgebreid diverse krantenstripstijlen gepersifleerd. In 70 anecdotische flitsen beschrijft Clowes een flink aantal levensjaren van zijn 'held'. Hij belandt voor een tijd in de gevangenis en aan het eind is hij tot zijn verbijstering grootvader.

Louis-Ferdinand Céline schreef ooit dat de eenzaamheid hem nergens zo beklemmend was in Amerika; Clowes' werk valt hem bij. Zijn personages zijn zonder uitzondering ongelukkig, of ze dat nu aan zichzelf te danken hebben, zoals Wilson, of omdat ze niet opgewassen zijn tegen het leven, of domweg pech hebben gehad. Kilheid voert de boventoon: relaties zijn er vooral om de verpletterende leegte te ontvluchten. Zonder veel succes, mag daar aan worden toegevoegd. Veel 'gags' in Wilson zijn eerst grappig, dan tenenkrommend.
Het heeft lang geduurd voordat Clowes weer met een album kwam, zijn laatste, Ice Haven dateert van 2005. Hartproblemen en een carrière als scriptwriter in Hollywood leken erop te wijzen dat de auteur verloren was voor de strip. Dit album is een geslaagde terugkeer, zij het dat er toch iets van een herhalingsoefening in zit; Wilson is een doordruk van Clowes' eerdere creaties en grafisch lijkt de auteur ondanks de stijlwisselingen iets van zijn scherpte te hebben ingeleverd. Maar hiermee staat hij natuurlijk nog ver boven de middelmaat.

Daniel Clowes - Wilson
80 pag. kleur. De Bezige Bij / Oog & Blik
€19,90 ISBN 9789054922889